Email: padcoltdvn@gmail.com
Ngày 20/8, hơn 80 nông dân đến từ các xã Hòa Khánh và Hiệp Hòa tham gia chương trình tham quan, học tập kinh nghiệm mô hình sản xuất lúa giảm phát thải tại xã Tân Long. Chương trình do Hội Nông dân tỉnh Tây Ninh tổ chức trong khuôn khổ Dự án “Tuyên truyền, vận động nông dân áp dụng canh tác lúa thân thiện với môi trường, góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050”.
Từ ruộng lúa, nhìn thấy một cách làm mới
Điều dễ nhận thấy tại các mô hình ở Tân Long không phải là những công nghệ quá xa lạ, mà chính là cách người nông dân thay đổi từng khâu trong quy trình sản xuất.
Thay vì gieo sạ dày, nông dân được hướng dẫn sử dụng thiết bị bay để gieo sạ với mật độ khoảng 70-100kg giống/ha. Phân bón và thuốc bảo vệ thực vật được tiết giảm, ưu tiên thuốc sinh học và áp dụng theo nguyên tắc “4 đúng”. Trong quản lý nước, phương pháp tưới ướt - khô xen kẽ được áp dụng nhằm sử dụng nước hiệu quả hơn.
Đáng chú ý, rơm rạ sau thu hoạch không còn được xem đơn thuần là phụ phẩm phải xử lý bằng cách đốt bỏ. Chế phẩm sinh học được sử dụng để hỗ trợ phân hủy rơm rạ, trả lại nguồn hữu cơ cho đất và hạn chế những tác động môi trường do việc đốt đồng gây ra.Đây cũng chính là điểm thay đổi quan trọng trong tư duy sản xuất: người nông dân không chỉ quan tâm đến năng suất của một vụ lúa, mà bắt đầu quan tâm đến hiệu quả của cả hệ thống canh tác.
29 mô hình, hơn 1.240ha – những con số biết nói
Tân Long hiện đã triển khai 29 mô hình sản xuất lúa giảm phát thải với tổng diện tích hơn 1.240ha.
Trong đó, địa phương đã hỗ trợ giống xác nhận cho 16 mô hình trên diện tích 800ha; triển khai 2 mô hình sử dụng chế phẩm sinh học phân hủy rơm rạ với diện tích 40ha; đồng thời thực hiện mô hình ứng dụng công nghệ san phẳng mặt ruộng bằng tia laser trên diện tích 20ha. Những con số này cho thấy giảm phát thải đang dần chuyển từ một khái niệm mang tính tuyên truyền thành những mô hình cụ thể trên đồng ruộng.
Quan trọng hơn, mỗi mô hình thành công lại trở thành một “lớp học ngoài đồng”, nơi nông dân có thể trực tiếp nhìn thấy hiệu quả, trao đổi kinh nghiệm và tự đánh giá khả năng áp dụng trên ruộng của mình.
Giảm phát thải không chỉ để bảo vệ môi trường
Nếu trước đây câu chuyện giảm phát thải thường được nhìn dưới góc độ môi trường, thì hiện nay cách tiếp cận đang thay đổi.
Giảm phát thải phải đồng thời giúp người nông dân giảm chi phí, sử dụng ít đầu vào hơn, nâng cao chất lượng hạt gạo và gia tăng giá trị sản phẩm.
Đó mới là nền tảng để một phương thức canh tác có thể tồn tại lâu dài.
Theo Đề án phát triển bền vững một triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030, Việt Nam định hướng tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị, áp dụng các quy trình canh tác bền vững, nâng cao thu nhập cho người trồng lúa, bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm phát thải khí nhà kính. Như vậy, giảm phát thải không phải là câu chuyện “làm thêm một việc” cho người nông dân.
Đó là thay đổi cách sản xuất.
Từ gieo sạ dày sang gieo sạ hợp lý.
Từ lạm dụng đầu vào sang sử dụng đúng và đủ.
Từ ngập nước liên tục sang quản lý nước chủ động.
Từ đốt rơm rạ sang thu gom, tái sử dụng hoặc xử lý sinh học.
Từ sản xuất riêng lẻ sang liên kết nông dân - hợp tác xã - doanh nghiệp.
Từ một thửa ruộng đến thị trường gạo xanh
Tầm nhìn lớn hơn của sản xuất lúa giảm phát thải nằm ở chỗ: một hạt gạo trong tương lai không chỉ được đánh giá bằng năng suất hay chất lượng, mà còn bằng cách nó được tạo ra.
Thị trường quốc tế ngày càng quan tâm đến dấu chân carbon, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường và tính bền vững của chuỗi cung ứng.
Khi đó, việc giảm phát thải trên đồng ruộng có thể trở thành một lợi thế cạnh tranh của hạt gạo Việt Nam.
Đề án 1 triệu hecta của Chính phủ cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh; đồng thời giảm lượng giống gieo sạ, giảm phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, giảm lượng nước tưới, tăng tỷ lệ tái sử dụng rơm rạ và giảm phát thải khí nhà kính so với phương thức canh tác truyền thống.
Đây chính là bước chuyển từ “sản xuất nhiều” sang “sản xuất có giá trị”.
Người nông dân là trung tâm của quá trình chuyển đổi
Tại Tân Long, điều quan trọng nhất có lẽ không nằm ở một thiết bị hay một chế phẩm cụ thể.
Đó là sự thay đổi trong nhận thức của người trực tiếp đứng trên đồng ruộng.
Khi người nông dân hiểu rằng giảm giống có thể giảm chi phí; quản lý nước tốt có thể tiết kiệm nguồn tài nguyên; sử dụng phân bón hợp lý giúp giảm chi phí và hạn chế phát thải; xử lý rơm rạ thay vì đốt có thể tạo thêm giá trị cho phụ phẩm... thì giảm phát thải sẽ không còn là một yêu cầu từ bên ngoài.
Nó trở thành lợi ích thiết thực của chính người sản xuất.
Phát biểu tại chương trình, Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Tây Ninh Nguyễn Thanh Tùng cho biết thông qua dự án, Hội đang tuyên truyền, vận động nông dân tại các xã Hòa Khánh, Hiệp Hòa, Long Thuận, Phước Chỉ áp dụng phương thức canh tác lúa thân thiện với môi trường. Ông kỳ vọng những chuyến tham quan thực tế sẽ giúp nông dân có thêm kiến thức, kinh nghiệm để từng bước xây dựng nền nông nghiệp xanh, hiện đại và bền vững. Không chỉ giảm phát thải – mà phải tạo ra một nền nông nghiệp mới
Từ những cánh đồng như Tân Long, có thể nhìn thấy một hướng đi dài hạn cho ngành lúa gạo Việt Nam.
Đó là một nền nông nghiệp trong đó năng suất không còn là mục tiêu duy nhất; hiệu quả kinh tế, sức khỏe đất, chất lượng nông sản, môi trường và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu phải được đặt lên cùng một bàn cân.
Mỗi hecta lúa giảm phát thải hôm nay có thể chưa tạo ra một cuộc cách mạng ngay lập tức. Nhưng hàng nghìn, rồi hàng trăm nghìn hecta cùng thay đổi sẽ tạo nên một chuyển dịch lớn.
Khi rơm rạ được xem là tài nguyên thay vì chất thải; khi nước, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật được sử dụng chính xác hơn; khi dữ liệu canh tác được ghi nhận và truy xuất; khi nông dân liên kết thành vùng sản xuất; khi doanh nghiệp cùng tham gia vào chuỗi giá trị, hạt gạo Việt Nam sẽ không chỉ mang theo giá trị của đất đai và công sức người nông dân, mà còn mang theo giá trị của một nền sản xuất xanh.
Và đó cũng là ý nghĩa sâu xa của giảm phát thải.
Không phải làm cho cây lúa “ít phát thải” hơn bằng mọi giá, mà là làm cho cả ngành lúa gạo Việt Nam sản xuất hiệu quả hơn, bền vững hơn và có giá trị hơn trong tương lai.
Từ một mô hình ở Tân Long, một tư duy sản xuất mới đang được gieo xuống ruộng đồng.
Hạt giống hôm nay là cây lúa của ngày mai.
Cách chúng ta canh tác hôm nay sẽ quyết định giá trị của hạt gạo Việt Nam trong tương lai.
