Email: padcoltdvn@gmail.com
Xử lý rơm rạ sau thu hoạch – nền tảng cho canh tác lúa sạch, hướng đến gạo hữu cơ
Từ một phụ phẩm thường bị xem là “rác thải” sau mỗi vụ mùa, rơm rạ đang được đặt lại đúng vị trí trong chuỗi giá trị sản xuất lúa. Hợp tác giữa Công ty TNHH Phát triển nông nghiệp Phương Nam và Công ty TNHH MTV Nông nghiệp Cờ Đỏ mở ra hướng tiếp cận mới: xử lý rơm rạ ngay sau thu hoạch, giảm phát thải, tái tạo dinh dưỡng cho đất và từng bước xây dựng nền tảng cho sản xuất lúa sạch, tiến tới gạo hữu cơ.
Khi rơm rạ không còn là thứ bỏ đi
Sau mỗi vụ thu hoạch, trên những cánh đồng lúa vẫn còn lại một lượng lớn rơm rạ. Trong điều kiện sản xuất truyền thống, giải pháp nhanh và ít tốn công nhất thường là đốt ngay trên đồng.
Nhưng phía sau những làn khói tưởng như quen thuộc ấy là hàng loạt vấn đề về môi trường và sản xuất. Việc đốt rơm rạ làm mất đi nguồn hữu cơ có thể quay trở lại với đất, đồng thời tạo ra khói bụi và phát sinh khí nhà kính.
Điều đáng nói là rơm rạ không đơn thuần là phụ phẩm. Đây là nguồn vật chất hữu cơ chứa carbon, dinh dưỡng và khoáng chất có thể được tái sử dụng trong hệ thống canh tác nếu được xử lý đúng phương pháp. Chính vì vậy, câu chuyện xử lý rơm rạ đang dần chuyển từ một yêu cầu về môi trường thành một mắt xích quan trọng trong chiến lược nâng cao chất lượng hạt gạo.
Đó cũng là điểm khởi đầu cho sự hợp tác giữa Công ty TNHH Phát triển nông nghiệp Phương Nam và Công ty TNHH MTV Nông nghiệp Cờ Đỏ, hướng tới xây dựng quy trình xử lý rơm rạ sau thu hoạch phục vụ sản xuất nông nghiệp giảm phát thải.
Từ xử lý rơm rạ đến thay đổi cả tư duy canh tác
Theo định hướng hợp tác, xử lý rơm rạ không được nhìn nhận như một công đoạn riêng lẻ mà nằm trong một chuỗi giải pháp sản xuất.
Sau khi thu hoạch, rơm rạ được xử lý bằng giải pháp sinh học phù hợp, kết hợp với việc quản lý nước và làm đất nhằm thúc đẩy quá trình phân hủy, đưa nguồn hữu cơ trở lại hệ thống đất. Cách tiếp cận này tạo ra một thay đổi quan trọng trong tư duy sản xuất: không xử lý rơm rạ để “dọn ruộng”, mà xử lý rơm rạ để phục hồi và sử dụng lại nguồn tài nguyên ngay trên đồng ruộng.
Khi rơm rạ được quản lý tốt, người sản xuất có thể từng bước giảm sự phụ thuộc vào việc đốt đồng, đồng thời hướng tới việc nâng cao chất lượng đất và hiệu quả sử dụng vật tư đầu vào.
Đây là một trong những nền tảng cần thiết để hình thành mô hình canh tác lúa theo hướng sạch hơn, kiểm soát đầu vào chặt chẽ hơn và giảm tác động đến môi trường.
Với Phương Nam, giải pháp này cũng phù hợp với định hướng phát triển các sản phẩm, quy trình ứng dụng vi sinh trong nông nghiệp; trong khi Cờ Đỏ có lợi thế về vùng sản xuất và thực tiễn tổ chức sản xuất lúa quy mô lớn.
Sự kết hợp giữa giải pháp công nghệ – vùng sản xuất – kinh nghiệm thực tiễn vì thế có thể tạo ra điều kiện để các quy trình giảm phát thải được kiểm chứng và hoàn thiện ngay trên đồng ruộng.
Giảm phát thải không chỉ để bảo vệ môi trường
Trong câu chuyện sản xuất lúa hiện nay, giảm phát thải không còn là một khái niệm mang tính khẩu hiệu.
Thị trường gạo đang thay đổi. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc sản phẩm, quy trình sản xuất, mức độ an toàn và tác động của sản phẩm đối với môi trường.
Trong khi đó, yêu cầu đối với ngành lúa gạo ngày càng chuyển từ mục tiêu “sản xuất nhiều” sang “sản xuất có chất lượng, có trách nhiệm và có khả năng truy xuất”.
Điều này đặt ra một bài toán mới cho người sản xuất: muốn nâng giá trị hạt gạo, không thể chỉ tập trung vào giống và năng suất. Toàn bộ quy trình từ làm đất, sử dụng phân bón, quản lý nước, quản lý rơm rạ đến kiểm soát hóa chất bảo vệ thực vật đều phải được chuẩn hóa.
Trong chuỗi đó, xử lý rơm rạ sau thu hoạch chính là một trong những điểm cần được thay đổi đầu tiên. Một cánh đồng không còn khói rơm không chỉ mang ý nghĩa về cảnh quan. Đó còn là dấu hiệu cho thấy phương thức sản xuất đang bắt đầu thay đổi.
Cần một cuộc chuyển đổi từ “sản xuất lúa” sang “xây dựng hệ sinh thái lúa gạo”
Sự hợp tác giữa Công ty TNHH Phát triển nông nghiệp Phương Nam và Công ty TNHH MTV Nông nghiệp Cờ Đỏ vì vậy không chỉ dừng ở câu chuyện xử lý một phụ phẩm sau thu hoạch.
Mục tiêu lớn hơn là từng bước xây dựng một phương thức sản xuất trong đó mỗi công đoạn đều hướng đến hiệu quả kinh tế, an toàn môi trường và chất lượng sản phẩm. Từ rơm rạ sau thu hoạch, đến quản lý đất; từ sử dụng vật tư nông nghiệp hợp lý đến quản lý nước; từ giảm phát thải đến truy xuất nguồn gốc – tất cả cần được kết nối thành một quy trình thống nhất.
Đây cũng là yêu cầu tất yếu nếu ngành lúa gạo Việt Nam muốn tiến sâu hơn vào những phân khúc thị trường có giá trị cao. Trong tương lai, một bao gạo không chỉ được hỏi “gạo giống gì, ăn ngon không?” mà còn có thể phải trả lời những câu hỏi lớn hơn: được sản xuất ở đâu, đất canh tác như thế nào, sử dụng vật tư gì, có kiểm soát dư lượng hay không, phát thải ra sao và quy trình sản xuất có đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường hay không.
Khi những yêu cầu đó ngày càng trở thành tiêu chuẩn của thị trường, việc chuẩn hóa sản xuất không còn là lựa chọn mang tính dài hạn mà là nhiệm vụ cần được bắt đầu ngay từ hôm nay.
Từ mô hình thí điểm đến mục tiêu “không đốt đồng” trên toàn Nông trường Cờ Đỏ
Điểm đáng chú ý trong định hướng hợp tác giữa Công ty TNHH Phát triển nông nghiệp Phương Nam và Công ty TNHH MTV Nông nghiệp Cờ Đỏ là kế hoạch từng bước triển khai quy trình canh tác không đốt đồng trên toàn bộ diện tích sản xuất của Nông trường Cờ Đỏ.
Nếu việc xử lý rơm rạ chỉ dừng lại ở một vài mô hình trình diễn, tác động đến môi trường và phương thức sản xuất sẽ còn hạn chế. Vì vậy, mục tiêu đặt ra là chuyển từ những mô hình riêng lẻ sang một quy trình thống nhất được áp dụng trên toàn nông trường, tạo thành nền tảng cho quá trình chuyển đổi phương thức canh tác trong dài hạn.
Theo định hướng này, sau mỗi vụ thu hoạch, rơm rạ được giữ lại trên đồng và tổ chức xử lý thay vì đốt bỏ. Quy trình có thể được triển khai đồng bộ từ thu hoạch – xử lý rơm rạ bằng giải pháp sinh học – đưa rơm rạ vào đất – quản lý nước – chuẩn bị đất – gieo sạ – chăm sóc cây lúa, qua đó hình thành một chu trình sản xuất khép kín hơn.
Việc triển khai trên quy mô toàn nông trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Không chỉ giảm tình trạng đốt rơm rạ sau thu hoạch, cách làm này còn tạo điều kiện để chuẩn hóa quy trình sản xuất, theo dõi hiệu quả xử lý phụ phẩm, quản lý vật tư đầu vào và từng bước xây dựng dữ liệu phục vụ truy xuất nguồn gốc.
Mục tiêu xa hơn: xây dựng vùng nguyên liệu lúa sạch
Khi quy trình không đốt đồng được triển khai đồng bộ trên toàn nông trường, giá trị của chương trình không còn nằm riêng ở việc xử lý rơm rạ.
Đó sẽ là bước đầu để Cờ Đỏ từng bước xây dựng vùng nguyên liệu lúa được quản lý theo một quy trình thống nhất, tạo điều kiện kiểm soát tốt hơn các yếu tố đầu vào và nâng cao chất lượng hạt lúa.
Từ nền tảng đó, các bước tiếp theo có thể được phát triển theo hướng giảm dần sử dụng vật tư hóa học không cần thiết, tăng cường giải pháp sinh học, quản lý dinh dưỡng và nước tưới hợp lý, kiểm soát thuốc bảo vệ thực vật, tăng cường hữu cơ cho đất và hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc.
Đây chính là con đường để một vùng sản xuất lúa thông thường từng bước tiến tới lúa sạch, lúa chất lượng cao, lúa giảm phát thải và xa hơn là vùng nguyên liệu phục vụ sản xuất gạo theo các tiêu chuẩn hữu cơ phù hợp.
SUMITRI – giải pháp sinh học trong quy trình xử lý rơm rạ
Trong quy trình canh tác không đốt đồng, chế phẩm vi sinh SUMITRI được định hướng sử dụng để hỗ trợ xử lý rơm rạ ngay sau thu hoạch. Chế phẩm được phối hợp với nước và phun đều trên phần rơm rạ còn lại trên ruộng, sau đó kết hợp các biện pháp làm đất và quản lý nước phù hợp nhằm thúc đẩy quá trình phân hủy sinh học.
Việc đưa SUMITRI vào quy trình không chỉ hướng đến hạn chế đốt rơm rạ, mà còn góp phần đưa phụ phẩm trở lại chu trình hữu cơ của đồng ruộng. Đây là một mắt xích trong định hướng của Phương Nam và Cờ Đỏ nhằm xây dựng quy trình sản xuất lúa giảm phát thải, từng bước nâng cao chất lượng đất và tạo nền tảng cho vùng nguyên liệu lúa sạch, hướng đến các tiêu chuẩn sản xuất cao hơn trong tương lai.
